Powstanie Listopadowe

Plac Bankowy
Plac Bankowy

Plac Bankowy – na tym placu – pod wpływem perswazji gen. Stanisława Potockiego – gromadziły się w pierwszej fazie Nocy Listopadowej oddziały neutralne i wierne Wielkiemu Księciu Konstantemu. Opanowanie placu umocniło siły powstańcze w śródmieściu.

SDC10006
Widok Placu Bankowego

Widok Banku Polskiego w Warszawie – tu skupiła się najwyższa władza w pierwszych dniach rewolucji. W czasie całego powstania bank pełnił swe normalne funkcje, a rząd powstańczy mimo rosnących kłopotów finansowych nie zdecydował się na przejęcie wszystkich złożonych w nim zasobów na cele walki zbrojnej, dbając o zachowanie zaufania społecznego do tej instytucji.

SDC10008
Widok Krakowskiego Przedmieścia.

Widok Krakowskiego Przedmieścia ku ulicy Nowy Świat w Warszawie – w owym czasie mieściły się tu pałace arystokracji i niektórych władz rządowych oraz domy zamożnego mieszczaństwa. W Pałacu Staszica – siedzibie Towarzystwa Przyjaciół Nauk – spotykali się przywódcy sprzysiężenia podchorążych z Lelewelem w przeddzień wybuchu powstania. Po upadku powstania TPN zamknięto, zbiory przewieziono do Petersburga.

SDC10010
Widok Krakowskiego Przedmieścia od poczty ku Kolumnie Zygmunta
SDC10011
Krakowskie Przedmieście
SDC10016
Odprawa posyłek na Placu Saskim

Odprawa posyłek na Placu Saskim – ta forma odprawy służb garnizonowych dokonywana była często pod osobistym kierunkiem Wielkiego Księcia Konstantego.

SDC10018
Plac Krasińskich z Kościołem Pijarów
SDC10022
Mennica Królewska

Widok Mennicy Królewskiej w Warszawie – w czasie powstania mennica wybiła monety o łącznej wartości ponad 12 mln złp., odlewała lufy armatnie, produkowała części do karabinów.

SDC10042
Belweder 29 listopada 1830 r.

Belweder 29 listopada 1830 r. – belwederczycy bez oporu przeniknęli do pałacu. Celem było „zabezpieczenie osoby Cesarzewicza”.

SDC10046
Most Sobieskiego w Łazienkach
(Noc Listopadowa)

Most Sobieskiego w Łazienkach – tam po niepowodzeniach ataku na Belweder i pobliskie koszary wojsk carskich, zgromadzili się podchorążowie i belwederczycy.

SDC10050
Plac Zygmunta
(Noc Listopadowa)

Plac Zygmunta – w momencie wybuchu powstania na Zamku Królewskim stała złożona z 60 szeregowych warta, która od początku walk opowiedziała się po stronie powstania, m.in. przeciwstawiając się rozbrojeniu ludu przez oddziały wierne Księciu Konstantemu.

SDC10051
Arsenał
(Noc Listopadowa)

Arsenał – Lud Starego Miasta od pierwszych chwil walki ruszył ulicami Długą i Świętojerską ku Arsenałowi, aby zaopatrzyć się w broń. Liczący ok. 4 tys. tłum zaatakował, zanim nadciągnęły tu poważniejsze siły wojsk regularnych.

SDC10054
Ulice Długa i Miodowa
(Noc Listopadowa)

Ulice Długa i Miodowa – walka pierwszego batalionu 4 pułku piechoty (słynnych Czwartaków) przeciw carskiemu pułkowi wołyńskiemu gwardii wieczorem 29 listopada przy ul. Wałowej. Równocześnie dwie kompanie 5 pułku piechoty broniły wojskom carskim dostępu do Arsenału od strony Dzikiej i Nowolipek. W tych walkach wspierał ich lud rażący oddziały nieprzyjacielskie z okien pobliskich domów. Odparcie tych ataków przesądziło o zdobyciu Arsenału.

SDC10055
Więzienie na Lesznie
(Noc Listopadowa)

Więzienie na Lesznie w Warszawie – lud pod kierunkiem żołnierzy uwalnia więźniów z budynku pokarmelickiego. Po krótkiej walce i ranieniu komendanta, szturmujący wdarli się do więzienia a żołnierze nie stawiali oporu i przyłączali się w większości do powstania.

SDC10061
Odczytanie odezwy ludowi i Straży Bezpieczeństwa w dniu 30 listopada 1830 r.
SDC10063
Straż Obywatelska i Straż Bezpieczeństwa

Straż obywatelska – w powstaniu społeczeństwo intensywnie rozbudowywało różne formacje pomocnicze o charakterze militarnym. Wykonywały one wiele zadań porządkowo – policyjnych, a przede wszystkim stawały się bazą dla rekrutacji i rozbudowy wojsk powstańczych. Do takich formacji należała Straż Obywatelska. Straż Bezpieczeństwa – organizowana i kierowana początkowo przez Piotra Łubieńskiego, służyła w zasadzie zapobieganiu wystąpieniom uzbrojonego ludu i ochronie własności. Utrzymywana na koszt władz lokalnych, pełniła służby o charakterze wartowniczym i patrolowym, zabezpieczała łączność.

SDC10068
Powrót oddziałów Wojska Polskiego z Wierzbna

Powrót oddziałów Wojska Polskiego z Wierzbna – przemarsz oddziałów polskich z pułkiem strzelców konnych na czele przez Krakowskie Przedmieście 3 grudnia 1830r., gdy Wielki Książę Konstanty jako wódz, zwolnił je z przysięgi wojskowej.

SDC10070
Widok Placu przed Marywilem i głównego ratusza w Warszawie

Widok placu przed Marywilem i głównego Ratusza w Warszawie – w ratuszu miejskim na Placu Teatralnym, powstałym z przebudowanego w latach 1817-1819 pałacu Jabłonowskich, mieściła się Rada Municypalna i władze administracyjne stolicy. Tu odbyło się pierwsze organizacyjne posiedzenie (1 grudnia 1830 r.) i następne zebrania Towarzystwa Patriotycznego.

SDC10076
Dobrowolne składki na ofiary powstania
SDC10078
Straż Bezpieczeństwa

Straż Bezpieczeństwa – jej zadaniem było „iść w pomoc Gwardii Narodowej, a mianowicie w utrzymaniu porządku i spokojności publicznej, w obronie kraju i przygotowaniu żywiołów do siły zbrojnej”. Początkowo służyli w niej właściciele, urzędnicy i grupy studentów, później – przedstawiciele ludu. W sierpniu 1831 r. liczyła ok. 15 tys. ludzi.

SDC10080
Gwardia Miejska

Gwardia Miejska – odrębne bataliony Gwardii Narodowej Warszawskiej, w których służyli Żydzi pragnący zachować zewnętrzne cechy swej narodowej i religijnej odrębności.

SDC10082
Gwardia Narodowa

Gwardia Narodowa Warszawska – utworzona przez Rząd Tymczasowy 11 grudnia 1830 r. W praktyce nie odegrała prawie żadnej roli w działaniach wojennych ani w życiu politycznym (m.in. zachowała bierną postawę wobec sierpniowych wystąpień ludu warszawskiego).

SDC10087
Żydowska Straż Bezpieczeństwa

Żydowska Straż Bezpieczeństwa – ochotnicza formacja ludności żydowskiej – utrzymywana na jej koszt.

SDC10093
Francuska alegoria wybuchu Powstania Listopadowego
SDC10095
Wybuch rewolucji w Warszawie
SDC10103
Honoratka

Honoratka – ta popularna kawiarnia otrzymała nazwę od imienia właścicielki – Honoraty Cymermanowej, mieściła się w dawnym Domu Kasztelańskim przy rogu Miodowej i Kapitulnej. Kawiarnia została zamknięta po upadku powstania.

SDC10116
Detronizacja Mikołaja I

Detronizacja Mikołaja I – uchwalił ją sejm na posiedzeniu w Zamku Królewskim 25 stycznia 1831 r.

SDC10118
Początek kampanii wojennej

Początek kampanii rosyjsko – polskiej – działania wojenne zapoczątkowane zostały przez wkroczenie wojsk Dybicza do Królestwa Polskiego.

SDC10130
Bitwa 19 lutego 1831 r.
SDC10124
Bitwa pod Stoczkiem

Bitwa pod Stoczkiem – 14 lutego 1831 r., gen. Dwernicki dzięki dobremu rozmieszeniu sił i świetnemu atakowi kawalerii oraz błędom przeciwnika rozgromił część wojsk Geismara.

SDC10132
Bitwa spotkaniowa pod Wawrem 1831 r.
SDC10133
Bitwa pod Białołęką

Bitwa pod Białołęką – 25 lutego 1831 r., toczona początkowo przez brygadę pułkownika Jankowskiego, a następnie przez dywizję Krukowieckiego, ze znacznie silniejszym korpusem Szachowskiego, doprowadziła do wyparcia przeciwnika z Białołęki, a co ważniejsze – skłoniła Dybicza do rozpoczęcia bitwy grochowskiej bez dostatecznego przygotowania.

SDC10139
Dostawa broni
SDC10140
Bitwa pod Grochowem
SDC10143
Bitwa pod Grochowem
SDC10145
Rakietnicy piesi

Rakietnicy piesi – formacja artyleryjska w wojskach Królestwa Polskiego używająca zamiast pocisków tzw. rac kongrewskich, wystrzeliwanych ze specjalnych łóż. W końcowej fazie bitwy grochowskiej oddział rakietników wprowadził zamieszanie w szarży kirasjerów przyczyniając się do sukcesu kontratakującej jazdy polskiej.

SDC10147
Daremny atak Rosjan na przedmieścia Pragi
SDC10151
Wprowadzenie jeńców do Warszawy

Wprowadzenie do Warszawy jeńców i sztandarów zdobytych w bitwach pod Wawrem i Dębem Wielkim 2 kwietnia 1831 r.

SDC10153
Wielka Sobota 1831 r.

Wielka Sobota 1831 r., czyli obnoszenie sztandarów zdobytych na nieprzyjacielu w bitwie pod Wawrem dnia 1 kwietnia. Radosna defilada przed Pałacem Prymasowskim przy ul. Senatorskiej w następstwie zwycięstw w polskiej ofensywie wiosennej.

SDC10157
Biwak żołnierski
SDC10155
Wprowadzenie jeńców do Zamku Królewskiego

Wprowadzenie do Zamku Królewskiego w Warszawie jeńców i sztandarów zdobytych w bitwach pod Wawrem i Dębem Wielkim. Zdobyte sztandary i chorągwie obnoszono po ulicach Warszawy, a następnie zawieszano w sali obrad sejmu.

SDC10159
Bitwa 31 marca 1831 r.
SDC10160
Walki przeciwko Rosjanom
SDC10163
Heroiczna odwaga oficera polskiego

Heroiczna odwaga oficera polskiego – scena przedstawiająca śmierć Ludwika Mycielskiego, oficera polskiego, ziemianina z Poznańskiego, uczestnika konspiracji, brata gen. Michała Mycielskiego. W grudniu 1830 r. przedostał się do Warszawy i wstąpił jako ochotnik do 4 pułku piechoty; odznaczył się w pierwszych walkach pod Wawrem i Grochowem; poległ 25 lutego w obronie Olszynki Grochowskiej. Jego bohaterską śmierć wódz uczcił specjalnym rozkazem, a Wyspiański wprowadził postacie obu braci bliźniaków do Warszawianki.

SDC10165
Rysunek satyryczny

Rysunek satyryczny związany z klęską Dybicza opatrzony był wierszykiem: „A że Zabałkański [Dybicz] za długo swawoli, ułan go namydli, a kosynier goli”.

SDC10171
Powrót gen. Dembińskiego

Powrót gen. Henryka Dembińskiego – wkroczył do Warszawy 4 sierpnia 1831 r., na czele 3-4 tys. żołnierzy po stoczeniu wielu potyczek i wymknięciu się obławom wielokrotnie silniejszego przeciwnika. Witany jako zwycięzca, stał się najbardziej popularnym kandydatem na wodza.

SDC10176
Umocnienia stolicy
SDC10178
Plan szturmu Warszawy

Plan szturmu na Warszawę przez Rosjan 6 i 7 września 1831 r.

SDC10183
Szturm na Rogatki Jerozolimskie

Szturm Rosjan na Rogatki Jerozolimskie. Pod wieczór 7 września przy pomocy natarcia 5 (a następnie 12) batalionów z boku i z tyłu dwukrotnie zdobyto Rogatki Jerozolimskie, ale wojska polskie w natychmiastowych kontratakach odzyskały utracone pozycje.

SDC10185
Walki na Woli

Walki na Woli – liczni obrońcy, mimo braku dostatecznego wsparcia, bronili tej kluczowej pozycji przez kilka godzin, odrzucając kolejne ataki mas piechoty.

SDC10191
Opuszczony

Opuszczony – alegoria przedstawiająca rozczarowanie polskich patriotów z powodu postawy mocarstw wobec powstania listopadowego i polskich dążeń niepodległościowych.

SDC10202
Jeszcze Polska nie zginęła…
SDC10194
Pożegnanie Polaków z ojczyzną

Pożegnanie Polaków z ojczyzną – scena alegoryczna przedstawiająca opuszczenie kraju przez powstańców po klęsce. 5 października zmniejszona o kilkanaście tysięcy żołnierzy (którzy pozostali w kraju) armia główna pod dowództwem gen. Rybińskiego, przekroczyła w liczbie ok. 20 tys. żołnierzy, granicę pruską pod Brodnicą. Łącznie granicę Prus przekroczyło ok. 28 tys., a granicę Austrii ok. 20 tys. powstańców. Większość z nich licząc na carską amnestię powróciła do kraju, ale ok. 8-9. tys. najbardziej zdeterminowanych patriotów rozpoczęła trudne szlaki Wielkiej Emigracji.

SDC10195
Pożegnanie z Polską
Ulan_w_walce
Ułan w walce z Kozakiem
Sztafeta
Sztafeta
SowinskiKoniecPL
Koniec walk gen. Sowińskiego
Siostra_milosierdzianaLiniibojowejPodWarszawaKossak
Siostra miłosierdzia na linii bojowej
SDC10204
Polski Prometeusz.
Alegoria upadku Powstania Listopadowego.

Komentarze

komentarze